معرفی کتاب نگرشی تاریخی به حیات امام زمان (عج)
85 بازدید
تاریخ ارائه : 6/25/2014 5:55:00 PM
موضوع: تاریخ و سیره

نگرشی تاریخی به حیات امام زمان (عج)تا به حال کتاب‌های بسیاری دربارۀ امام زمان(عج) نگاشته شده، اما به یقین هنوز حق مطلب ادا نشده است و جای کار بسیاری وجود دارد. یکی از این کتاب ها که پیشینه به مناسبت میلاد صاحب الزمان به معرفی آن پرداخته کتاب «نگرشی تاریخی به حیات امام زمان‌(عج)» اثر دکتر غلامحسن محرمی است. سید محسن شریفی (دانشجوی دکتری تاریخ اسلام) ضمن معرفی این کتاب بر این نکته تأکید کرده است که هنوز عرصه‌های زیادی برای کار و پژوهش در زندگانی حضرت مهدی(عج) وجود دارد.درآمد:نگارش کتاب دربارۀ ائمه اطهار(ع) و به‌ویژه امام زمان(عج) از همان ابتدا در دستور کار عالمان و نویسندگان شیعی بوده است و کتاب‌های زیادی دراین‌باره به نگارش در‌آمده و در قالب موضوعات گوناگون و به فراخور حال و زمان به ابعاد مختلف حضرت ولی عصر(عج) توجه شده است، بااین‌حال به یقین هنوز حق مطلب ادا نشده است و جای کار بسیاری وجود دارد. کتابی که در این مجال به معرفی آن خواهیم پرداخت از آن دسته تحقیقات است که در وهله نخست نشان می‌دهد هنوز عرصه‌های زیادی برای کار و پژوهش در زندگانی حضرت مهدی(عج) وجود دارد و باید پژوهشگران به جنبه‌های دیگر زندگانی ائمه توجه نمایند.کتاب «نگرشی تاریخی به حیات امام زمان (عج)» اثر آقای دکتر غلامحسن محرمی یکی از گونه‌های جدید و جذاب در تحقیق تاریخی زندگی امام عصر(عج) به‌شمار می‌آید. این کتاب همان گونه که از نام آن پیداست در صدد است با بهره‌گیری از منابع تاریخی و گزارش‌های مورخان، زندگی حضرت ولی عصر(عج) را به تصویر کشد و با دیدی تاریخی تولد، حیات و زندگی آن حضرت را در دورۀ پیش از غیبت و نیز در عصر غیبت صغری و غیبت کبری بررسی نماید.مؤلف در مقدمۀ کتابش در بیان هدف و انگیزۀ کار خود گفته است: موضوع مهدویت و وجود امام زمان(عج) علاوه بر جنبۀ کلامی و حدیثی، جنبۀ تاریخی نیز دارد و چون این موضوع به مذهب تشیع اختصاص ندارد و از مسائل مسلّم دینی نزد اهل سنت هم می‌باشد، شایستۀ توجه و بررسی است.دکتر محرمی در ابتدای کتاب روش کار خود را چنین می‌داند: «جنبۀ تاریخی اخبار غیبت و تاریخ اندیشۀ آن در این است که این اخبار به عنوان سخنان پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) در کتاب‌هایی آمده که پیش از سال ۲۵۵ هجری، یعنی سال تولد امام زمان(ع) می‌باشد. این اخبار و احادیث باید از لحاظ سندی به دقت مورد بررسی قرار گیرند. که آیا این فکر و اندیشه به درستی متعلق به این عصر ادعا شده، می‌باشند و یا صرفاً این مطلب، یک ادعا است. از لحاظ گزارش‌های تولد امام زمان(ع)، نیز جنبه تاریخی موضوع حیات امام زمان(ع) در این است که می‌توان این گزارش‌ها را در منابع حدیثی و تاریخی نوشته‌شده در نیمۀ دوم قرن سوم هجری و اوایل قرن چهارم هجری، یعنی عصر غیبت صغری و در منابع نزدیک به آن عصر، جست‌وجو کرد و بعد از اثبات وجود این گزارش‌ها در منابع مربوط به این عصر می‌توان به بررسی صحّت و سقم آنها پرداخت که نویسندگان این کتاب‌ها تا چه حد از وثاقت و امانت در نقل، برخوردار بوده‌اند و گزارش‌های آنان تا چه اندازه با قواعد و مسلمات تاریخی مطابقت دارد».نویسنده پس از ذکر مقدمه، فصل اول کتاب خود را چنین آغاز می‌کند که مهم‌ترین منابع گزارشگر حیات امام دوازدهم از قرن اول تا قرن پنجم هجری کدام‌اند و در ذیل آن منابع پیش از تولد امام زمان(ع)، منابع عصر غیبت صغری مانند المحاسن برقی، بصائر الدرجات صفار، فرق الشیعه نوبختی، اصول کافی کلینی و اثبات الوصیه مسعودی را بررسی می‌نماید. سپس به منابع عصر غیبت کبری مانند الغیبه نعمانی، کمال‌الدین صدوق و برخی دیگر از منابع این عصر می‌پردازد.در فصل دوم اخبار پیامبر و ائمه طاهرین از تولد حضرت مهدی(عج) با تقسیم‌بندی اخبار اهل سنت، احادیث شیعی یا اخبار غیب، احادیث دوازده امامو احادیث انواع غیبت نگارش شده است. در فصل سوم ارزیابی اخبار غیبت امام زمان(عج) با نگرش تاریخی مورد توجه قرار گرفته و پس از بررسی منابع اخبار غیبت، به مواردی همچون مطابقت این اخبار با واقع، تواتر این اخبار، بدون معارض بودن اخبار شیعه و پذیرش احادیث شیعی از سوی علمای اهل سنت توجه شده است. بخش اول کتاب با این بحث پایان می‌یابد و در بخش دو کتاب نویسندۀ محترم به شواهد حیات امام دوازدهم با رویکرد تاریخی می‌پردازد.در فصل نخست این بخش دلایل تولد امام عصر(عج) به صورت تاریخی مورد توجه قرار گرفته و مباحثی همچون گزارش تولد امام زمان(عج)، دلایل صحت اخبار تولد امام، ارزش بالای تاریخی اخبار تولد امام، تواتر اخبار تولد، انعکاس اخبار شیعی تولد امام زمان(عج) در منابع اهل سنت، پذیرش اخبار تولد از سوی علمای اهل سنت و تأیید تولد امام زمان(عج) توسط نسب‌شناسان به تفصیل آمده است.در فصل بعدی، شواهد تاریخی زنده بودن حضرت مهدی(عج) در عصر غیبت صغری با دلایلی همچون دلایل تاریخی از منابع معتبر بر حیات امام، اجماع شیعه بر تولد و حیات امام، سخن دیدارکنندگان با امام، معجزات و توقیعات و نایبان امام زمان(عج) اثبات می‌شود. نویسنده در این فصل زحمات زیادی کشیده و مطالب تاریخی نو و جدیدی ارائه کرده است.دکتر غلامحسن محرمی در فصل بعدی از این بخش، شواهد حیات حضرت مهدی(ع) در عصر غیبت کبری را با ادله‌ای همچون فصل قبلی مورد بررسی قرار داده و مطالب ارزنده‌ای ارائه کرده است، گرچه از جهت استواری دلایل مانند فصل پیشین نیست. مباحث مرتبط با غیبت کبری و امکان طول عمر امام زمان(عج) در فصل بعدی مورد توجه قرار گرفته و دلایلی بر امکان حیات طولانی برای آن حضرت عرضه شده است.اما یکی از جالب‌ترین مباحث کتاب در آخرین فصل گنجانده شده که در آن نویسنده زنده بودن حضرت مهدی(عج) را از زبان علمای اهل سنت بازگو می‌کند. در این فصل با تقسیم‌بندی سه‌گانۀ «علمای معاصر غیبت صغری، علمای اهل کشف و عرفان، و علمای تاریخ و حدیث» نگاه عالمان اهل سنت به وجود و حیات حضرت حجت(عج) گزارش شده است. در این قسمت مطالب جالبی از قول علمای بزرگ اهل سنت نقل می‌شود و قوت کار در این است که علاوه بر اینکه این مطالب همه مستند و مستدل هستند از منابع مهم و اصیل و معتبر نیز نقل می‌شوند.در مجموع در این کتاب گزارشی تاریخی از تولد حضرت مهدی(عج) بیان شده و با استناد به منابع روایی اهل سنت و شیعه گزارش تولد امام به صورت تواتر اخبار و احادیث مربوطه به اثبات رسیده است. نویسنده دلایل متعددی در مورد تولد حضرت(عج) و دلایل صحت اخبار مربوط به آن را بررسی نموده و شیوع اخبار متعدد واردشده در این زمینه را توسط نسب‌شناسان بازگو کرده است و در ادامه با تکیه بر شواهد تاریخی، تولد و زنده بودن امام در عصر غیبت صغری و سپس در عصر غیبت کبری را البته با توجه به اعترافات و سخنان علمای اهل سنت و سایر علمای اهل کشف و عرفان بیان کرده است.در پایان خاطرنشان می‌شود که چاپ اول این کتاب در سال ۱۳۹۰ و چاپ دوم آن با اصلاحات و اضافاتی در حجم ۲۴۰ صفحه از سوی نویسندۀ محترم در سال ۱۳۹۲ در قم توسط انتشارات پرتو ولایت (به سفارش مؤسسۀ شیعه‌پژوهی قم) انجام شده است.